وقتی که متنی با خواننده تماس بگیرد
می نویسم، تو دیگرگونه بخوان. نقش می کشم، تو دیگرگونه ببین. آینه ای در برابر آینه ام بگذار و همه را همانجا ببین. با کتاب «پریدن به روایت رنگ» اثر «لیلا صادقی» یا ارتباط برقرار میکنی و یا آن را به گوشه ای می اندازی تا شاید زمانی به سراغش بروی و اینکه می روی یا نه هم تنها خدا می داند. کتاب با صفحهٔ نارنجی رنگی که کلمه آبی بر آن درج شده شروع می شود. نویسنده رنگ ترکیبی و گرم نارنجی را رنگ خالص و سرد آبی نامیده است! آخر چرا! می توانی از همینجا به بعد یقهٔ کتاب را ول نکنی و پی دلیل این نامگذاری بگردی و یا به خود بگویی «نکند نویسنده ما را مشنگ گیر آورده» و با حرص کتاب را به طرفی پرت کنی.
زمانی با عده ای از دوستان اهل درد و قلم دور هم کتاب می خواندیم و هریک نقد و نظر خود را می گفتیم، که البته بیشتر انگار نظر می دادیم تا نقد کنیم که بین این دو دریاها فاصله هست. پیش آمد آثار احمد محمود و هوشنگ گلشیری را پشت سر هم بخوانیم و از میان ما دو تن یکی محمود و فیل شد و دیگری گلشیری و فیل. اولی خیلی از آثار گلشیری را چون کلم پیچی می دید که خواننده را بی خود و بی جهت حیران می کند و حرفی را که می شد سر راست و راست حسینی نوشت بی خودی پیچ می دهد و دومی معتقد بود باید اینگونه نوشت تا با باز کردن هر برگ کلم پیچ به خواننده فرصت تعمق و اندیشیدن و شرکت فعال در دوباره نویسی متن داد و به عبارتی فاصله گذاری بین متن و خواننده را خوش داشت. به نظر من هر دوان به نوعی درست می گفتند و باید دید خواننده هر متن در پی چیست و به او احترام گذاشت و به او فرصت داد با متنی تماس بگیرد یا نگیرد. من با نارنجی که آبی اش خوانده اند مشکلی نداشتم و تازه همین خارخاری در وجودم برانگیخت تا بروم ببینم کتاب مرا به چه چالشی می خواند. گرم است ولی تو سرد بخوانش. این است فصل اول.
«افقی از طیف های نازک نارنجی می کشم روی دیوارهایی که خانه است و بعد قلم موی کوچکتری برمیدارم و یک لکهٔ خاکستری می کشم وسط خانه که یعنی تويی. لکه ای که بعد از چند دقیقه آبی می شود.»
رنگ خنثی آیی که سرد می شود. «یک لکهٔ خاکستری که بعد از چند دقیقه آبی می شود توی ذهن ماهی مرده.» ماهی مرده کیست، زن؟
«نقش آبیِ فرش قرمز خانه هم که پر از نقش های آبی بود آنقدر بزرگ می شود که از قالی بیرون می زند و «تو مردی می شوی که از در وارد می شوی و پا می گذاری روی قالی و زیر پاهایت له می کنی نخ های بریده را.»
قالی همان زنِ راوی داستان است؟ همان نقاش؟
«بلند می شوم که بروم از آشپزخانه آب بیاورم که عطر گل های قالی می پیچد توی هوا و می گویی نمی خواد.» و «پوست ماهی را می کنم و با چنگال و کارد تکه تکه اش می کنم…تا بچپانم توی دهانم و توی حلقم و مری و معده و رودهٔ کوچک بزرگم و خداحافظی کنم از بقیهٔ تکه هایم.» مرد زن را می خورد و زن خودش خودش را و دیوارهای خانه دیگر نارنجی نیست و یکی پشت دیگری آبی می شود.
فصل دوم بنفش است، بنفشی که زرد نامیده شده است. بنفش دلفریب است و در طبیعت کمیاب. رنگ رازگونه ای که بیشتر در آتلیه و کارهای هنری یافت می شود و از ترکیب آبی و قرمز پدید می آید و البته از بین این دو آبی قالب است و زرد، این رنگ خورشیدی، درخشندگی دارد که استفاده بیش از حد از آن موجب خستگی چشم می شود. صدایی، فرهاد کوهکن وار، زن را می خواند که بیا بقیهٔ شعر را برایت بخوانم و حس زن از شنیدن این صدا چه زیبا در متن بیان می شود «شال بنفشم از بند رخت لیز می خورد و به عشوه های متناسب با حرکت باد، پخش می کند خودش را روی زمین و هی دور خودش می پیچد و به در و دیوار مالیده می شود». زن می رود ولی حواس جمع. مواظب است مبادا صدای مردِ شاعر به گوش مرد برسد و حریم خانه را درنوردد. صدا لب و اندام زن را درمی نوردد و از پرده های گوشش عبور می کند و می رسد به ماورای بنفش و در وسط مغز زن چمباتمه می زند. زن سردش می شود. به خانه پناه می آورد و به خاطراتش با مردش. می خواهد صدای مرد شاعر را در مغزش خفه کند و «شیرین»، که خودش بود، را از بوم زندگی اش پاک کند.
فصل سوم سبزی است که قرمز نام گرفته است. آبی سرد و زرد گرم سبز سرد را ساخته اند، مالیخولیا و از هوش رفتگی را و اینجا نویسنده آن را قرمز نامیده. قرمز رنگ قلب و زبانه های آتش است، رنگی که نگاه را به خود می کشاند و به گردش خون سرعت می بخشد. در این فصل با دنیای زن، که حالا می فهمیم نامش «دنیا» است، آشنا می شویم. فصلی که نویسنده کمتر با زبان نقاشی و بیشتر با زبان روایت و گردش زاویه دید آن را پیش میبرد. پیشترها نویسندگان، در نظام زیباشناسی کلاسیک، واقعیت را کلیت تمام شده ای می دانستند که داستان را به تقلید از خود می خوانَد اما حالا داستان نویس داستان را از قلمرو واقعیت های پایان یافته بیرون می کشد و آن را در ساحت چندگانگی و عدم قطعیت رها می سازد. او از روایت قطعیت زدایی می کند، مکرر زاویه دید خود را عوض می کند و از این راه هیچ امر قطعی از پیش موجودی را بر متن خود تحمیل نمی کند. در چنین جهانی روایت حاصل مکالمه روایت ها و آواهای خاص اشیا و آدمهاست و با شگرد چرخش زاویه دید روایت سیمای متناقض و حاشاگر به خود می گیرد. نویسنده کتاب پریدن به روایت رنگ به جز این ها که گفتم کار دیگری هم کرده است، استفاده از فرامتنِ داستان خسرو و شیرین و فرهاد. در طول کتاب و از راه نقاشی دنیا را به شیرین ماننده کرده و مردش را خسرو و صدا همان فرهاد است. از داستان خسرو و شیرین و فرهاد روایت های متعددی به جا مانده و داستان دنیا هم با فرامتن خود، همان داستان خسرو و شیرین و فرهاد، سنخیت دارد. چه کسی عاشق چه کسی است؟ خسرو مزاحم است یا فرهاد؟ اولین کسی که از این سه عاشق شد کدامشان بود؟ نقش نقاش و نقاشی و شاهپور در این عشق ها چیست؟ فرهاد خانه عشق شیرین و خسرو را ویران کرد و یا خسرو عشق فرهاد و شیرین را و یا هیچیک، ندانم کاری و بی تصمیمی شیرین؟ و یا… .
پریدن به روایت رنگ با قلم لیلا صادقی در۱۳۹۳ از سوی نشر«لیلا» به چاپ رسید.